Giải Pháp Thành Phố Bọt Biển Trong Thiết Kế Cảnh Quan Benjakitti Forest Park

Trong bối cảnh đô thị hóa ngày càng mạnh mẽ, nhiều thành phố tại châu Á đang đối mặt với hàng loạt áp lực như ngập úng, suy giảm không gian xanh, ô nhiễm môi trường và hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. Thay vì tiếp tục mở rộng hạ tầng bê tông, nhiều quốc gia đã bắt đầu tìm kiếm những hướng tiếp cận bền vững hơn thông qua giải pháp thành phố bọt biển kết hợp với tư duy thiết kế cảnh quan sinh thái.

1. Thành phố bọt biển là gì?

Thành phố bọt biển (Sponge City) là một mô hình quản lý đô thị hiện đại được phát triển bởi Kongjian Yu cùng Turenscape với tư duy đưa tự nhiên quay trở lại cấu trúc đô thị. Trong đó, thành phố được thiết kế để có khả năng hấp thụ, tích trữ, thấm lọc và tái sử dụng nước mưa một cách tự nhiên, giống như một miếng bọt biển.

Thay vì tìm cách đẩy toàn bộ nước mưa ra hệ thống cống thoát nước thật nhanh (dễ gây quá tải và ngập lụt), mô hình này giữ nước lại tại chỗ để giảm áp lực cho hạ tầng và cải thiện sinh thái đô thị.

2. Thành Phố Bọt Biển Hoạt Động Như Thế Nào?

Trong tự nhiên, đất, cây xanh, ao hồ và vùng ngập nước có khả năng giữ nước và điều tiết dòng chảy. Nhưng khi đô thị hóa diễn ra, bề mặt tự nhiên bị thay thế bằng bê tông và nhựa đường khiến nước mưa chảy tràn quá nhanh, gây ngập úng.

Giải pháp thành phố bọt biển đưa các yếu tố tự nhiên quay trở lại đô thị để giúp nước được xử lý ngay tại chỗ.

Các thành phần thường thấy gồm:

• Hồ điều hòa
• Công viên ngập nước
• Vùng đất ngập nước nhân tạo
• Mái xanh
• Mặt lát thấm nước
• Kênh sinh thái
• Hệ thống cây xanh đô thị
• Hạ tầng cảnh quan sinh thái

3. Mục Tiêu Của Giải Pháp Thành Phố Bọt Biển

Mục Tiêu Của Giải Pháp Thành Phố Bọt Biển

• Giảm ngập đô thị: Nước mưa được giữ lại và thấm dần thay vì dồn toàn bộ vào cống thoát nước.
• Làm sạch nước tự nhiên: Thực vật và hệ vi sinh trong đất giúp lọc nước trước khi trả lại sông hồ.
• Cải thiện vi khí hậu: Không gian xanh và mặt nước giúp giảm nhiệt đô thị.
• Tăng đa dạng sinh học: Tạo môi trường sống cho chim, côn trùng và hệ sinh thái bản địa.
• Nâng cao chất lượng sống: Công viên và hạ tầng sinh thái trở thành không gian công cộng phục vụ cộng đồng.

4. Vai Trò Của Thiết Kế Cảnh Quan Trong Thành Phố Bọt Biển

Trong mô hình thành phố bọt biển, thiết kế cảnh quan không còn chỉ dừng lại ở vai trò tạo nên những không gian đẹp mắt hay nâng cao giá trị thẩm mỹ cho đô thị. Cảnh quan lúc này trở thành một phần của hạ tầng sinh thái, trực tiếp tham gia vào quá trình vận hành và thích ứng môi trường của thành phố.

Điều này tạo ra sự thay đổi lớn trong tư duy thiết kế đô thị hiện đại. Thay vì xem cây xanh, mặt nước hay công viên là những yếu tố bổ sung sau cùng, mô hình thành phố bọt biển đặt cảnh quan vào vị trí trung tâm của quá trình phát triển đô thị bền vững.

• Tổ chức địa hình để giữ và điều tiết nước
• Thiết kế hồ điều hòa và wetland sinh thái
• Lựa chọn hệ thực vật phù hợp với khí hậu
• Xây dựng không gian công cộng thích ứng khí hậu
• Kết nối con người với hệ sinh thái tự nhiên

Trong mô hình thành phố bọt biển, cảnh quan đóng vai trò như một lớp hạ tầng xanh giúp thành phố vận hành hiệu quả và bền vững hơn.

Từ kiểm soát nước mưa, cải thiện vi khí hậu đến phục hồi hệ sinh thái và nâng cao trải nghiệm sống, thiết kế cảnh quan đang ngày càng trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát triển đô thị tương lai.

5. Dự án tiêu biểu: Thiết Kế Cảnh Quan Tại Benjakitti Forest Park

Benjakitti Forest Park là một trong những dự án tiêu biểu cho việc ứng dụng giải pháp thành phố bọt biển trong thiết kế công viên đô thị tại châu Á.

Điểm đặc biệt của dự án nằm ở việc khu đất này trước đây là nhà máy thuốc lá cũ nằm giữa trung tâm Bangkok – khu vực chịu áp lực lớn về mật độ xây dựng, ngập úng và thiếu không gian xanh. Thay vì tiếp tục phát triển thành các khối bê tông cao tầng, khu vực này được chuyển đổi thành công viên sinh thái với vai trò như một “lá phổi xanh” và hệ thống điều tiết nước cho thành phố.

Công viên hoạt động như một hạ tầng chống ngập

Khác với những công viên truyền thống chủ yếu phục vụ nhu cầu vui chơi và cảnh quan, Benjakitti Forest Park được thiết kế như một hệ thống hạ tầng sinh thái có khả năng lưu trữ và xử lý nước mưa ngay trong đô thị.

Hệ thống hồ điều hòa lớn tại đây có khả năng chứa lượng nước mưa rất lớn trong mùa mưa, giúp giảm áp lực cho hệ thống thoát nước của Bangkok. Các vùng wetland nhân tạo tiếp tục đóng vai trò lọc nước thông qua hệ thực vật thủy sinh trước khi nước được đưa trở lại môi trường tự nhiên.

Điều này cho thấy thiết kế cảnh quan hoàn toàn có thể tham gia trực tiếp vào việc giải quyết các vấn đề hạ tầng đô thị thay vì chỉ tạo ra không gian xanh mang tính trang trí.

Trải nghiệm không gian gần gũi với tự nhiên

Một điểm đáng chú ý khác của dự án là cách tổ chức trải nghiệm không gian cho người sử dụng.

Các tuyến đường dạo nổi và cầu gỗ được bố trí len qua hệ sinh thái đất ngập nước, giúp con người có thể tiếp cận thiên nhiên ở khoảng cách rất gần nhưng vẫn hạn chế tác động trực tiếp lên môi trường sinh thái.

Thay vì tạo nên những không gian cảnh quan cứng và tách biệt, công viên mang lại cảm giác như một hệ sinh thái tự nhiên đang tồn tại giữa lòng đô thị hiện đại.

Ưu tiên hệ thực vật bản địa và thích ứng khí hậu

Dự án sử dụng nhiều loại cây xanh bản địa có khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới của Bangkok. Điều này giúp giảm chi phí bảo trì, tăng khả năng chống chịu ngập nước và hỗ trợ phục hồi đa dạng sinh học đô thị.

Đây cũng là hướng tiếp cận đang ngày càng được quan tâm trong các dự án thiết kế cảnh quan sinh thái, đặc biệt tại các quốc gia châu Á có điều kiện khí hậu tương đồng với Việt Nam.

6. Bài học cho đô thị Việt Nam

Từ Benjakitti Forest Park có thể thấy rằng những khu đất công nghiệp cũ không nhất thiết phải tiếp tục trở thành các khu phát triển mật độ cao. Nếu được tiếp cận bằng tư duy hạ tầng sinh thái và giải pháp thành phố bọt biển, các khu đất này hoàn toàn có thể trở thành công viên đa chức năng vừa hỗ trợ chống ngập, vừa cải thiện môi trường và nâng cao chất lượng sống đô thị.

Đây cũng là hướng đi đáng tham khảo cho nhiều đô thị tại Việt Nam trong bối cảnh thiếu không gian công cộng và ngày càng chịu nhiều áp lực từ biến đổi khí hậu.

Đặc biệt tại các đô thị lớn như Ha Noi hay Ho Chi Minh City, nơi áp lực ngập úng và thiếu không gian công cộng ngày càng rõ rệt, việc kết hợp giữa thiết kế cảnh quan và hạ tầng sinh thái có thể mở ra một hướng phát triển đô thị bền vững hơn trong tương lai.

Dự án: Benjakitti Forest Park

Thiết kế: Turenscape

Nguồn tư liệu & Hình ảnh: Archdaily | © Srirath Somsawat

Góc nhìn & phân tích: Eden Landscape